PAĹšDZIERNIK
MIESIĄCEM
RÓĹťAŃCA
ŚWIĘTEGO

Historia róĹźańca

Tradycja monastycznej modlitwy zwraca uwagę na ciągłą potrzebę trwania w BoĹźej obecności. Kolejno anachoreci, benedyktyni, cystersi, kartuzi słysząc słowa: "Nieustannie się módlcie" (1Tes 5,17), na wzór Chrystusa uświęcali poszczególne pory dnia i nocy, obok Eucharystii, rozwaĹźaniem Ojcze nasz oraz modlitwą stu pięćdziesięcioma psalmami.
Wschodni chrześcijanie, wzrastając w tradycji medytacji, wprowadzili powtarzanie wybranych słów Pisma: "BoĹźe, wejrzyj ku wspomoĹźeniu memu" czy "Panie Jezu Chryste, zmiłuj się nade mną". Czyniono to w rytm oddechu, posługiwano się często kamykami, by zliczyć ilość powtórzeń i pomóc w skupieniu.

W póĹşniejszych wiekach róĹźaniec połączy rozmaite tradycje, w tym takĹźe hezychastyczną modlitwę Jezusową. Na Zachodzie przy klasztorach w VIII i IX w. uczono świeckich wiernych oraz rozmaitych illiterati (analfabetów) modlitw, opartych na Piśmie Świętym, poboĹźnych hymnach, a przede wszystkim na Modlitwie Pańskiej. Taki zastępczy "psałterz" słuĹźył takĹźe mnichom, którzy nawet podczas pracy fizycznej mogli odmówić 150 modlitw - tyle, ile jest psalmów w Psałterzu.

Powoli powstawały róĹźne nurty modlitwy medytacyjnej, powiązanej z kultem oddawanym Bogurodzicy. Znana nam w obecnej formie modlitwa Ave Maria ukształtowała się dopiero około XIII i XIV w., kiedy to najpierw powiązano ze sobą ewangeliczne słowa pozdrowienia anielskiego oraz słowa św. ElĹźbiety.

Epidemie "czarnej śmierci", dziesiątkujące ludzi w średniowiecznej Europie, spowodowały, że do pozdrowienia dołączono następnie prośbę do Maryi o modlitwę za "nas grzesznych teraz i w godzinę śmierci naszej". Zdarzało się, że odmawiano pięćdziesiąt czy sto razy Zdrowaś Maryjo między innymi na pamiątkę dzieła stworzenia świata. Stopniowo utarło się stosowanie stu pięćdziesięciu wezwań do Maryi.

Interesujące są równieĹź hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy "róĹźaniec" (rosarium). Jedna z nich kieruje nas na Daleki Wschód, gdzie ludzie takĹźe wykorzystują jako techniczną pomoc w medytacji sznur modlitewny. Indyjskie słowo "japamala" oznaczające "zbiór modlitw", bądĹş "zbiór róĹź" ("japa" - róĹźa), słuĹźyło dla opisu metody modlitwy na paciorkach, która w VIII i IX wieku przeszła do islamu, a na przełomie XII i XIII wieku dalej, do chrześcijaństwa.

Między innymi dominikanin Wilhelm de Nubruk, przebywając jakiś czas wśród Tatarów, relacjonuje: "Oni noszą sznury modlitewne (paternoster) tak jak my". Tradycja zachodnia podaje legendę o cystersie, któremu Maryja objawiła, Ĺźe zamiast wieńca kwiatów składanego u stóp jej figury, moĹźe składać "wieniec róĹź" (niem. Rosenkranz; róĹźa - kwiat symbolicznie związany z Bogurodzicą) w formie wielokrotnej modlitwy Ave Maria.

W XV wieku ostatecznie powiązano dwa wymiary: powtarzanie modlitewnych formuł oraz rozwaĹźanie tajemnic z Ĺźycia Jezusa i Maryi. Obok maryjnego róĹźańca, znane są *inne jego formy*. Przykładem moĹźe być RóĹźaniec Najświętszego Imienia Jezus, odmawiany podobnie, choć odnoszący się do innych tajemnic radosnych z Ĺźycia Jezusa. WaĹźną rolę w rozpowszechnianiu róĹźańca odgrywają dominikanie, którzy uczą, jak się modlić, odwołując się przy tym do rozwaĹźań biblijnych. Bretoński dominikanin bł. Alain de la Roche porządkuje rozmaite tradycje i upowszechnia podział róĹźańca (nazywa go Psałterzem Jezusa i Maryi) na piętnaście dziesiątków (jedno Ojcze nasz, dziesięć Zdrowaś) podzielonych na trzy części.
Od XV wieku rozkwitają takĹźe bractwa róĹźańcowe, dla których pierwszy statut opracował w 1476 r. przeor dominikańskiego kościoła św. Andrzeja z Kolonii. Znamy teĹź jeden z pierwszych obrazów róĹźańcowych (ok. 1500 r.), przedstawiający Maryję z Dzieciątkiem trzymającym w ręku róĹźaniec, obok których klęczą św. Dominik i męczennik Piotr z Werony; pod płaszczem opieki Maryi zgromadzeni są licznie duchowni i świeccy.

Za przyczyną Ĺźyjącego w XVI w. kartuza Dominika z Prus zaczyna rozpowszechniać się legenda o św. Dominiku, który otrzymał od Maryi sznur róĹźańcowych pereł jako broń w duchowej walce z herezją albigensów. Przez długi czas powstanie róĹźańca kojarzono z postacią św. Dominika, który miał go "otrzymać" od samej Matki BoĹźej podczas objawienia. Widać jednak, Ĺźe róĹźaniec powstawał przez wieki i nie sposób przypisać jego genezę jednemu objawieniu czy człowiekowi. Niewątpliwie jednak Zakon św. Dominika, wędrowni kaznodzieje, którzy przemarzali Europę, ogromnie przyczynił się do rozpowszechnienia tej modlitwy.

Oficjalnie jednolity RóĹźaniec Najświętszej Maryi Panny zatwierdza papieĹź (teĹź dominikanin) św. Pius V w 1569 r., a póĹşniej, na pamiątkę zwycięstwa chrześcijan nad Turkami pod Lepanto, ustanawia dzień 7 paĹşdziernika świętem Matki BoĹźej RóĹźańcowej. Na róĹźańcu modli się, zalecając go jednocześnie innym, wielu papieĹźy, między innymi Leon XIII, bł. Jan XXIII, Paweł VI, aĹź przychodzi czas obecnego pontyfikatu. Jan Paweł II wpisuje się w ciągłość nauki o znaczeniu róĹźańcowej modlitwy, a w liście "Rosarium Virginis Mariae" (RVM) z 2002 r. uzupełnienia ją przez dodanie rozwaĹźań tajemnic światła.

Zarys teologii róĹźańca

RóĹźaniec jest modlitwą co najmniej dwupoziomową. Pierwszy poziom urzeczywistnia się przez stosowanie specjalnej techniki modlitewnej: rytmicznym powtarzaniu formuły. Dzięki melodyce i rytmowi słów, serce i umysł mogą oczyścić się z natłoku uczuć i myśli, a skoncentrować na sprawach BoĹźych. Przywoływanie słów Modlitwy Pańskiej czy Pozdrowienia Anielskiego pozwala, by w sercu doświadczać bardziej opieki świętych osób. Powtarzanie jest jedną z metod pomagającą przez kontemplację wspominać i uobecniać Osoby BoĹźe, a w powiązaniu z Nimi takĹźe Maryję. Przywoływanie imienia ukochanej osoby pozwala zobaczyć, Ĺźe podobnie jak w centrum modlitwy Zdrowaś Maryjo tkwi słowo "Jezus", imię Zbawiciela moĹźe przenikać nasze Ĺźycie. Nasza pamięć przywołuje ukochaną Osobę, rozmawiamy z Przyjacielem, jakby "oddychamy uczuciami Chrystusa" (RVM 15), a to powoduje zacieśnienie więzów przyjaĹşni. By przyjaźń wzrastała, trzeba "przegadać" wiele godzin!

Powracanie do ukochanej osoby nie nuĹźy, ale umacnia, podobnie jak trzykrotne wyznanie miłości do Zmartwychwstałego ze strony Piotra (RVM 26). Poziom rytmicznego powtarzania jest ściśle związany z uĹźywaniem paciorków, które pomagają odmierzać rytm modlitwy i dają szansę skupienia się.

Metoda modlitwy na róĹźańcu znajduje liczne interpretacje i omówienia, z których na uwagę szczególną zasługuje "List o RóĹźańcu" (RVM) Jana Pawła II.

Co prawda, jak uczy św. Augustyn, kiedy dzięki jakiejś metodzie kontaktujemy się z Bogiem, to w rzeczywistości nie moĹźemy na tym spocząć. Gdybyśmy się zatrzymali na określonym sposobie kontaktu, to poprzestalibyśmy na metodzie, a nie na Ĺźywym Bogu, którego Ĺźadna droga, metoda czy forma objąć i wyczerpać nie moĹźe. Bóg jest zawsze dalej, zawsze bardziej, zawsze inaczej niĹź pozwalają sięgnąć moĹźliwości jego stworzeń. JednakĹźe w nauce wielu mistrzów duchowych słyszymy, iĹź metody, o ile nie "ubóstwiają" same siebie, służą pomocą w tym, co nazwać i określić nie sposób, czyli w osobowym spotkaniu z Ĺźywym Bogiem. Więź z Chrystusem, która jest celem, moĹźe być osiągana za pomocą róĹźnych metod, spośród których szczególnie wartościową jest róĹźaniec.

RóĹźaniec łączy prostotę i głębię. "Rozwinięty na Zachodzie, jest modlitwą typowo medytacyjną i odpowiada poniekąd modlitwie serca czy modlitwie Jezusowej, która wyrosła na glebie chrześcijańskiego Wschodu" (RVM 5). Poziom medytacyjnego powtarzania, zaczerpnięty z tradycji wschodniej, łączy się z rozwaĹźaniem i kontemplacją tajemnic Ĺźycia Jezusa i całej Trójcy Św. oraz Maryi i innych świętych, które są przedmiotem tzw. tajemnic czterech części róĹźańca.

Tajemnice róĹźańca są określane mianem miniaturowej Biblii. Trudno przecenić ich rolę w kształtowaniu biblijnej świadomości katolików. Najbardziej dotyczą nauki o Jezusie Chrystusie. Dokonane niedawno papieskie uzupełnienie wypełnia pewną chrystologiczną lukę. OtóĹź tajemnice radosne opisują akt Wcielenia oraz dzieciństwo Jezusa. Bolesne odsyłają nas do Jego męki i śmierci. Część chwalebna przypomina o tym, Ĺźe nasz Pasterz wrócił do Ĺźycia i jest zmartwychwstały. Dodanie tajemnic światła rozwija wymiar chrystologiczny, wnikając w tajemnice publicznego Ĺźycia Chrystusa. Ewangelii i tak nie sposób wyczerpać. Wskazanie na chrzest w Jordanie, początek znaków w Kanie Galilejskiej, głoszenie Dobrej Nowiny i wzywanie do nawrócenia, Góra Przemienienia i ustanowienie Eucharystii pomagają nam zobaczyć, Ĺźe bogactwo tajemnicy Chrystusa staje przed nami otworem. Nie jesteśmy zatem ograniczeni piętnastoma, czy nawet dwudziestoma tajemnicami róĹźańca. Pozostajemy otwarci na nie dającą się domknąć przestrzeń głębi BoĹźej tajemnicy (Kol 2,2-3), tajemnicy, która przewyĹźsza wszelką wiedzę (Ef 3,19). Gdy wspominamy, wraz z Maryją, Ĺźycie Chrystusa, światło łaski pozwala nam dostrzec w Nim nie tylko Boga, ale misterium człowieka, godność jego poczęcia, narodzin, nauki, wesela, pracy czy śmierci (25).