Koszyk
     ze święconką

Wielka Sobota w tradycji polskiej to dzień adorowania pogrzebanego Chrystusa. Ludzie tłumnie nawiedzają kościół, by się pomodlić   przy Grobie Pańskim. Drugim nieodzownym elementem tego dnia    jest poświęcenie potraw.
 

Błogosławieństwo pokarmów, zwane powszechnie święconką lub święconym, ma długą tradycję. W Polsce jest znane co najmniej od XIV wieku. Początki tego zwyczaju na świecie sięgają nawet ósmego stulecia. Początkowo święcono tylko baranka zrobionego z chleba lub ciasta, jako symbol Chrystusa. Dopiero potem dołączano inne potrawy: ser, masło, ryby, olej, pokarmy mięsne, ciasto i wino. Na końcu święcony kosz został uzupełniony jajkiem i innymi potrawami. Właściwie w kaĹźdym regionie szczegółowy skład święconki jest inny.
Każda dołączana do święconki potrawa ma swoją symbolikę. Pisał o tym już w 1739 roku franciszkanin, ks. Protazy Newerani, w książce "Ozdoba Kościoła katolickiego":
"Święcą baranka, przypominając prawdziwego Baranka Chrystusa i Jego triumf, dlatego teĹź zwyczajnie chorągiewki na pieczonym baranku stawiają. Święcą mięsiwa, którego się Ĺťydom poĹźywać nie godziło, na dowód, Ĺźeśmy przez Chrystusa Pana z jarzma starego Zakonu uwolnieni i praw starozakonnych, zakazujących poĹźywania takiego mięsiwa, chować nie powinniśmy. Święcą chrzan na znak tego, Ĺźe gorzkość Męki Jezusowej tego dnia w słodycz się nam i radość zamieniła i dlatego teĹź przy tym masło święcą, które znaczy tę słodycz. Święcą na ostatek i jaja, na dowód tego, Ĺźe jako kokosz dwojako niby kurczęta rodzi, raz niosąc owoc, drugi raz go wysiadując, tak przez Chrystusa dwa razy odrodzeni jesteśmy".
Kiedyś święcono wszystko, co miało być spoĹźyte podczas uczty w Niedzielę Wielkanocną. Nie sposób było przynieść wszystkich potraw do kościoła, więc w Wielką Sobotę ksiądz chodził od domu do domu i święcił jadło. Tradycja ta zanikła na przełomie XVIII i XIX wieku. JuĹź w 1733 roku pisał o tym krytycznie biskup płocki Andrzej Stanisław Załuski: "Upowszechnił się zwyczaj święcenia pokarmów w Wielką Sobotę po domach osób świeckich, który, aczkolwiek sam w sobie poboĹźny i chwalebny, dla naduĹźyć jednak cierpiany być nie moĹźe. Proboszczowie w dniu tym po złoĹźeniu Chrystusa Pana w grobie zamiast poświęcić ogień i wodę, słuchać spowiedzi itp., wszystko to opuściwszy, biegają po wsiach i domach i często ledwie zdążą na jutrznię, a niekiedy niezdolni są nawet do odprawiania mszy św., ze zgorszeniem ludu i zniewagą stanu duchownego. Dlatego teĹź niech wyłożą wiernym, iĹź nie jest koniecznością wszystkie pokarmy poświęcać, lecz dosyć niektóre z nich, choćby tylko sam chleb, a ten z łatwością moĹźe być przyniesiony do drzwi kościelnych i tam błogosławiony. Z tym wszystkim, tam zwłaszcza, gdzie jest kilku księży, moĹźna się udać do domów osób znakomitszych, szczególnie dobrodziejów kościoła [...]".
Biedniejsza ludność równieĹź i dawniej wędrowała z zawiniętym poĹźywieniem do kościołów, gdzie kapłan je błogosławił. Gdy kościoła w okolicy nie było, przynoszono "święconkę" do dworu albo najbogatszego domu, dokąd przybywał ksiądz, by dopełnić obrzędu. Rodzaj i ilość potraw zaleĹźały od zamoĹźności gospodarzy, lecz w kaĹźdej święconce chłopa czy teĹź króla musiały być jajka, symbol nowego Ĺźycia. Po powrocie z kościoła trzeba było trzykrotnie obejść ze święconym domostwo, aby odpędzić wszelkie złe moce. Wierzono, Ĺźe dzięki temu węże, Ĺźmije i ropuchy nie wejdą do zabudowań.